Awers / Rewers

Awers / Rewers
fot. Daria Kołecka, Natalia Giemza

Wystawa Awers/Rewers prezentowana będzie od 16 kwietnia na pl. Bohaterów Getta. Konfrontuje zdjęcia Jasona Francisco z cyklu Czas w Płaszowie, 2010-2015 ze zdjęciami archiwalnymi KL Plaszow wykonanymi w latach 1943−1944.

Awers/Rewers will be exhibited from 16th April on Bohaterów Getta Squere. It confronts photography of Jason Francisco from Time in Plaszow, 2010-2015 with the archival photos of KL Plaszow taken in 1943-44.

W październiku 1942 roku na terenie Krakowa powstał niemiecki nazistowski obóz pracy, w styczniu 1944 r. przekształcony w obóz koncentracyjny. Przez KL Plaszow przeszło ok. 50 tys. więźniów, liczbę ofiar szacuje się na ok. 8 tys. osób. 14 stycznia 1945 roku ostatnia kolumna więźniów wymaszerowała w kierunku Oświęcimia.

Obecnie teren dawnego obozu porasta trawa – tak przechowywana przez miejsce fizyczna pamięć o przeszłości podlega zatarciu. Zachodzące w naturze procesy odpowiadają ludzkim mechanizmom wyparcia. Obszar, na którym dochodziło do tragicznych wydarzeń, dotknęła amnezja – w powszechnej świadomości „obóz” to Auschwitz, zaś Płaszów nie oddziałuje na emocje równie znacząco. Stawiamy zatem pytanie, gdzie jest obóz nie tyle po to, by wyznaczyć jego granice, ile w celu zwrócenia uwagi na jego nieobecność w zbiorowej wyobraźni. Ożywienie pamięci tego miejsca wymaga podjęcia wysiłku „odkopania” obozu, starcia warstwy rdzy i kurzu, które, w podwójnym sensie, wciąż pokrywają Płaszów. Awers to dzisiejsza radosna parkowa zieleń; rewers to skrywana pod warstwą roślinności historia.

Dla mieszkańców Krakowa teren ten stał się parkiem – miejscem spacerów i rekreacji. Wyprowadza się tu psy, urządza pikniki, uprawia sport. Przestrzeń dawnego obozu daje dziś swobodę i służy spędzaniu wolnego czasu, pozwala odpocząć od miasta. Od 2010 do 2015 roku amerykański artysta Jason Francisco fotografował Płaszów, przyglądając się użytkownikom tego miejsca. Przeprowadził wiele wywiadów, które pokazują, jak skomplikowana jest społeczna świadomość istnienia obozu. Ile dziś wiemy o obozie? Jak okazujemy szacunek ofiarom? Co „wolno” na tym terenie? Jak kultywować pamięć o dokonanej tam zbrodni? Zdjęcia Jasona Francisco otwierają dyskusję o Płaszowie, do której dziś zapraszamy krakowian.

Maja Gomulska, Gabriela Sułkowska


It was in October 1942 that a German Nazi labour camp was established within Krakow area to be transformed into a concentration camp in January 1944. C.a. 50,000 prisoners passed through KL Plaszow, and the estimated number of victims is 8,000. The last column of prisoners started to march towards Oświęcim on 14th January.

The area of the former camp is overgrown with grass – that is how the physical memory of the past, preserved by the site, is erased. The processes occurring in nature correspond with the human mechanism of repression. The area of ragic events from the past has been affected with amnesia – in public awareness “the camp” means Auschwitz, however, Plaszow does not affect emotions so significantly. Therefore, we ask the question, where is the camp not only in order to mark its borders, but also in order to draw attention to its absence in collective memory. Reviving the memory of this place requires an effort to “dig” the camp out, wiping the layer of rust and dust which, not only literally, still covers Plaszow. The obverse is the present joyful greenness of the park; the reverse is the history veiled under a layer of vegetation.

For Krakow citizens the area has become a park – a place of strolls and recreation. It is here that they walk their dogs, organise picnics or play sports. Today the area of the former camp provides space and facilitates spending free time, as well as enables relaxation from the city. American artist Jason Francisco made photographs of Plaszow within a time period from 2010 until 2015, observing the users of this place. He interviewed many people to realise how complex the social awareness of the camp existence is. How much do we know about the camp today? How do we pay respect to the victims? What is “allowed” in this area? How to cultivate the memory of the crime committed there? The photos by Jason Francisco open a discussion on Plaszow, to which we hereby invite the inhabitants of Krakow.

Maja Gomulska, Gabriela Sułkowska


Jason FranciscoJason Francisco – artysta, eseista, kurator, wykładowca Emory University w Atlancie i Uniwersytetu Stanforda. Autor wielu cykli fotograficznych, m.in. pracy Pamięć niedokończona. Żydowskie dziedzictwo i Zagłada w Galicji Wschodniej (Żydowskie Muzeum Galicja, prezentowana od 2014). Stypendysta programu Fulbrighta, Howard Foundation, Puffin Foundation i programu Thesaurs Poloniae (w Międzynarodowym Centrum Kultury), autor i współautor książek Far from Zion: Jews, Diaspora, Memory (2006), The Steerage and Alfred Stieglitz (2012), An Unfinished Memory (2014).

Jason Francisco– artist, essayist, curator, professor at the Emory University in Atlanta and Stanford University. Author of: Far from Zion: Jews, Diaspora, Memory (2006), The Steerage and Alfred Stieglitz, together with Anne McCauley (University of California Press, 2012), An Unfinished Memory (Galicia Jewish Museum, Krakow, 2014). Received scholarships from the Fulbright Scholar Program, the Howard Foundation, the Puffin Foundation and Thesaurus Poloniae.


Projekt wykonywany jest we współpracy z Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, Zarządem Zieleni Miejskiej w Krakowie, Wydziałem Kultury i Dziedzictwa Narodowego UMK.

Zdjęcia archiwalne KL Plaszow wykonane w latach 1943−1944 pochodzą z zasobu Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie.

The project is developed wit the Historical Museum of the City of Krakow, Municipal Greenery Management Board in Krakow and the Department of Culture and National Heritage at Krakow City Hall.

The archival photos of KL Plaszow taken in 1943-1944 come from the collection of the Institute of National Remembrance in Krakow.